இது, கற்காலம் முதல் 1947 சுதந்திரம் வரை இந்திய வரலாற்றைக் காலவரிசைப்படி சொல்லும் தமிழ் லைஃப்ஸ்டைல் தொடரின் 12-ஆம் பகுதி.
இந்தத் தொடரின் 11-ஆம் பகுதியில், சாணக்கியரின் துணையுடன் நந்தர்களை வீழ்த்தி மௌரியப் பேரரசை நிறுவிய சந்திரகுப்தரைப் பார்த்தோம். அந்தப் பேரரசு அவரது மகன் பிந்துசாரருக்கும், பின்னர் பேரன் அசோகருக்கும் கைமாறியது. இந்திய வரலாற்றில் தன் சொந்தச் சொற்களை நமக்கு விட்டுச்சென்ற முதல் மன்னர் அசோகர்தான். ஆப்கானிஸ்தான் முதல் கர்நாடகம் வரை பாறைகளிலும் வழவழப்பான கல் தூண்களிலும் அவர் பொறித்த கல்வெட்டுகள், கலிங்கப் போரின் கொடுமையையும், அதன்பின் அவர் கொண்ட வருத்தத்தையும், அவர் பரப்பிய தம்ம நெறியையும் நேரடியாகப் பேசுகின்றன.
"மாமன்னர் அசோகர்" பற்றிய கதைகள் ஏராளம். கல்வெட்டுகள் உண்மையில் என்ன சொல்கின்றன, பிற்கால மரபுக் கதைகள் எங்கே தொடங்குகின்றன என்று பிரித்துப் பார்ப்போம்.
அரியணை ஏற்றம்: உறுதியற்ற ஆண்டுகள்
அசோகரின் இளமை பற்றி அவரது கல்வெட்டுகள் ஏறக்குறைய எதுவும் சொல்லவில்லை. இலங்கையின் பௌத்த வரலாற்று நூல்களான தீபவம்சம், மகாவம்சம் ஆகியவை, இளவரசராக அவர் உஜ்ஜயினியில் ஆளுநராக இருந்ததாகவும், தந்தை இறந்ததும் அரியணையைக் கைப்பற்றி 99 சகோதரர்களைக் கொன்றதாகவும் சொல்கின்றன. சமஸ்கிருத நூலான அசோகாவதானம் அவரைத் தட்சசீலத்துடன் தொடர்புபடுத்துகிறது.
"99 சகோதரர்கள்" கதை, அவரது பிற்கால மனமாற்றத்தை இன்னும் வியப்பூட்டுவதாகக் காட்டப் புனையப்பட்ட மிகைப்படுத்தல் என்றே பெரும்பாலான அறிஞர்கள் கருதுகின்றனர். அவரது ஐந்தாம் பாறைக் கல்வெட்டே, அவரது சகோதர சகோதரிகளின் இல்லங்களில் பணியாற்றும் அதிகாரிகளைக் குறிப்பிடுவதால், அவர்களில் சிலர் உயிரோடு இருந்தது தெளிவு. ஆனால் அரியணைக்குப் போட்டி இருந்திருக்கலாம்: அவர் ஆட்சியைப் பிடித்ததற்கும் முறைப்படி முடிசூட்டிக்கொண்டதற்கும் இடையே சுமார் நான்கு ஆண்டுகள் இடைவெளி இருந்ததாக இலங்கை நூல்கள் சொல்கின்றன.
அசோகர் தன் ஆட்சியாண்டுகளை முடிசூட்டு விழாவிலிருந்தே கணக்கிடுகிறார். பெரும்பாலான வரலாற்றாசிரியர்கள் அதைச் சுமார் கி.மு. 268 என்கின்றனர்; உபிந்தர் சிங் அவரது ஆட்சியைச் சுமார் கி.மு. 269–232 என்று குறிப்பிடுகிறார். இந்தக் காலக்கணக்கின் அடிப்படை, 13-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டில் வரும் ஐந்து கிரேக்க மன்னர்களின் பெயர்கள்; அவர்கள் ஐவரும் ஒரே நேரத்தில் வாழ்ந்தது கி.மு. 250-களில் மட்டுமே.
கலிங்கப் போர்: 13-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டு
இன்றைய ஒடிசாவின் கடற்கரைப் பகுதியும் ஆந்திரத்தின் வடபகுதியும் சேர்ந்த கலிங்கம், தெற்கு நோக்கிய வணிக வழிகளிலும் வங்கக் கடலின் வாயிலிலும் அமைந்திருந்தது. முடிசூட்டிய எட்டாம் ஆண்டில், சுமார் கி.மு. 261–260-இல், அசோகர் கலிங்கத்தை வென்றார். இது நமக்குத் தெரிவது அவரே சொன்னதால்தான்.
13-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டில் அவர் எழுதுகிறார்: ஒன்றரை லட்சம் பேர் நாடுகடத்தப்பட்டனர், ஒரு லட்சம் பேர் கொல்லப்பட்டனர், அதைவிடப் பல மடங்கு பேர் இறந்தனர். கலிங்கத்தை வென்ற பிறகு "தேவர்களுக்குப் பிரியமானவர்" ஆழ்ந்த வருத்தம் அடைந்தார் என்றும், அந்தணர்கள், துறவிகள், சாதாரணக் குடும்பத்தினர் காயமடைந்தும், கொல்லப்பட்டும், அன்புக்குரியவர்களிடமிருந்து பிரிக்கப்பட்டும் துன்புற்றது அவரை மிகவும் வேதனைப்படுத்தியது என்றும் அவர் சொல்கிறார். இந்த எண்ணிக்கைகள் தோராயமானவையாக இருக்கலாம்; ஆனாலும் அழிவின் அளவு மிகப் பெரியது.
இரண்டு விவரங்களைக் கவனிக்க வேண்டும். ஒன்று: இந்த வருத்தக் கல்வெட்டு கலிங்கத்திலேயே பொறிக்கப்படவில்லை. புவனேஸ்வர் அருகிலுள்ள தௌலியிலும் ஜௌகடாவிலும், 11 முதல் 13 வரையிலான கல்வெட்டுகளுக்குப் பதிலாக, அதிகாரிகள் நீதியாக நடந்து மக்களின் நம்பிக்கையைப் பெற வேண்டும் என்று கூறும் இரண்டு "தனிக் கல்வெட்டுகள்" உள்ளன. இரண்டு: அசோகர் கலிங்கத்தைத் திருப்பித் தரவில்லை. அதே கல்வெட்டில், காட்டு மக்களைத் தண்டிக்கும் வலிமை தனக்கு இன்னும் உண்டு என்று எச்சரிக்கவும் செய்கிறார்.
இன்று தௌலி மலை ஒடிசாவின் முக்கியச் சுற்றுலாத் தலம். அசோகரின் கல்வெட்டுகள் பொறிக்கப்பட்ட பாறையின் மேலே, பாறையிலிருந்து முன்னோக்கி எழும் ஒரு யானையின் சிற்பம் உள்ளது; இந்தியாவின் மிகப் பழமையான பாறைச் சிற்பங்களில் இதுவும் ஒன்று. மலையின் உச்சியில், 1970-களில் ஜப்பானிய பௌத்தர்களின் உதவியுடன் கட்டப்பட்ட வெண்ணிற சாந்தி ஸ்தூபி (அமைதிக் கோபுரம்), கலிங்கப் போர்க்களம் என்று நம்பப்படும் தயா நதிச் சமவெளியைப் பார்த்தபடி நிற்கிறது. போர்க்களம் சரியாக எங்கே இருந்தது என்பதற்கு உறுதியான தொல்லியல் சான்று இல்லை என்பதையும் நினைவில் கொள்ள வேண்டும்.
தம்மம் என்றால் என்ன?
கல்வெட்டுகளின் மையச் சொல் தம்மம் (சமஸ்கிருதத்தில் தர்மம்). "தம்மம் நல்லது; ஆனால் தம்மம் என்பது என்ன?" என்று கேட்கும் இரண்டாம் தூண் கல்வெட்டு, "குறைந்த தீமை, மிகுந்த நன்மை, இரக்கம், ஈகை, வாய்மை, தூய்மை" என்று விடை தருகிறது. பெற்றோர், மூத்தோர், ஆசிரியர்களை மதித்தல், அந்தணர்களுக்கும் துறவிகளுக்கும் ஈதல், பணியாளர்களிடம் கனிவு, உயிர்க்கொலையைக் குறைத்தல், பிற சமயங்களை இகழாமை ஆகியவையே அவர் வலியுறுத்திய நெறிகள். "தன் சமயத்தைப் புகழ்ந்து பிறர் சமயத்தை இகழ்பவன் தன் சமயத்துக்கே தீங்கு செய்கிறான்" என்கிறது 12-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டு.
தம்மத்தை அவர் ஆட்சிமுறையாகவும் மாற்றினார். பௌத்த சங்கம், அந்தணர்கள், ஆசீவகர்கள், சமணர்கள் என எல்லாச் சமயக் குழுக்களின் நலனையும் கவனிக்கத் "தம்ம மகாமாத்திரர்கள்" என்ற புதிய அதிகாரிகளை நியமித்தார். அரச வேட்டைக்குப் பதிலாக "தம்மப் பயணங்கள்" மேற்கொண்டார்; பல விலங்குகளைக் கொல்லத் தடை விதித்தார்; மரண தண்டனை பெற்றோருக்கு மூன்று நாள் அவகாசம் தந்தார்; சாலையோரங்களில் கிணறுகள் தோண்டி, ஆலமரங்களும் மாமரங்களும் நட்டார். "வாள் வெற்றி"க்குப் பதிலாக "தம்ம வெற்றி"யே சிறந்தது என்றார்.
இந்தத் தம்மம் என்ன என்பதில் அறிஞர்களிடையே விவாதம் உண்டு. அசோகர் பௌத்தர் என்பதில் ஐயமில்லை: இரண்டரை ஆண்டுகளுக்கு மேலாகத் தான் பௌத்த உபாசகராக இருப்பதாக முதல் சிறு பாறைக் கல்வெட்டில் அவரே சொல்கிறார்; பைராட் கல்வெட்டில் துறவிகளுக்கு ஏழு பௌத்த நூல்களைப் பரிந்துரைக்கிறார். ஆனால் பெரும் கல்வெட்டுகளின் தம்மம் நான்கு வாய்மைகளையோ நிர்வாணத்தையோ பேசவில்லை. ரொமிலா தாப்பர், இது பல்வேறு மக்களைக் கொண்ட பெரும் பேரரசை ஒருங்கிணைக்கும் பரந்த அறக் கொள்கை என்று வாதிடுகிறார்; வேறு சிலர் இதைப் பொது வாழ்வில் பயன்படுத்தப்பட்ட நேர்மையான பௌத்த அறமாகப் பார்க்கின்றனர். ஆழ்ந்த தனிப்பட்ட நம்பிக்கையை, எந்தச் சமயத்தவரும் ஏற்கக்கூடிய மொழியில் சொன்னார் என்பதே பல அறிஞர்களின் சமநிலைக் கருத்து.
கல்வெட்டுகள்: பாறைகளும் தூண்களும்
அசோகரின் கல்வெட்டுகள் பொதுவாக மூன்று வகைப்படும்: குஜராத்தின் கிர்நார், உத்தராகண்டின் கால்சி, ஒடிசாவின் தௌலி போன்ற இடங்களில் உள்ள பதினான்கு பெரும் பாறைக் கல்வெட்டுகள்; சுமார் பதினெட்டு இடங்களில் உள்ள, தனிப்பட்ட தொனியிலான சிறு பாறைக் கல்வெட்டுகள்; டெல்லி–தோப்ரா, அலகாபாத், லௌரியா-நந்தன்கர் போன்ற இடங்களில் உள்ள ஏழு தூண் கல்வெட்டுகள். புத்தர் பிறந்த லும்பினியில் உள்ள தூண், "இங்கே சாக்கிய முனி புத்தர் பிறந்தார்" என்று சொல்லி, அந்த ஊரின் வரியை எட்டில் ஒன்றாகக் குறைக்கிறது.
இந்தத் தூண்கள் ஒரு தொழில்நுட்ப அதிசயம். பெரும்பாலானவை வாரணாசிக்கு அருகிலுள்ள சுனார் கல்குவாரியின் மணற்கல்லில் ஒரே கல்லாக வெட்டப்பட்டு, கண்ணாடி போல மெருகேற்றப்பட்டவை; சில 12 மீட்டருக்கும் மேல் உயரமும் பல டன் எடையும் கொண்டவை. இவற்றை நூற்றுக்கணக்கான கிலோமீட்டர் தொலைவுக்குக் கொண்டு சென்று நிறுத்தியது எப்படி என்பது இன்றும் வியப்பே. தூண்களின் உச்சியில் சிங்கம், காளை, யானை போன்ற விலங்குச் சிற்பங்கள் இருந்தன.
பெரும்பாலானவை பிராகிருத மொழியில், பிராமி எழுத்தில் உள்ளன. வடமேற்கில் வலமிருந்து இடமாக எழுதப்படும் கரோஷ்டி எழுத்தும், ஆப்கானிஸ்தானின் காந்தஹாரில் 1958-இல் கண்டெடுக்கப்பட்ட இருமொழிக் கல்வெட்டில் கிரேக்கமும் அரமேயமும் பயன்பட்டுள்ளன. தமிழகத்தின் தொடக்ககாலக் கல்வெட்டுகளில் காணும் தமிழ்-பிராமி எழுத்துக்கும் அசோகப் பிராமிக்கும் உள்ள உறவு இன்றும் விவாதத்துக்குரியது; தமிழ்-பிராமி அசோகருக்கு முந்தையதா என்ற கேள்வியைக் கீழடி போன்ற அகழாய்வுகளின் காலக்கணிப்புகள் மீண்டும் எழுப்பியுள்ளன.
பல நூற்றாண்டுகள் இந்த எழுத்தை யாராலும் படிக்க முடியவில்லை. 1837-இல் கொல்கத்தா நாணயச்சாலையின் அதிகாரியும் வங்காள ஆசியச் சங்கத்தின் செயலருமான ஜேம்ஸ் பிரின்செப் பிராமியைப் படித்தறிந்தார். ஆனால் கல்வெட்டுகளின் மன்னர் தன்னை "தேவானாம்பிய பியதசி" (தேவர்களுக்குப் பிரியமானவர், அன்போடு நோக்குபவர்) என்றே அழைத்தார். அவர்தான் பௌத்தக் கதைகளின் அசோகர் என்பது, 1915-இல் கர்நாடகத்தின் மஸ்கியில் "தேவானாம்பிய அசோக" என்ற பெயருடன் ஒரு கல்வெட்டு கண்டெடுக்கப்பட்ட பிறகே உறுதியானது. 1953-இல் மத்தியப் பிரதேசத்தின் குஜர்ராவில் கிடைத்த கல்வெட்டும் அவரைப் பெயரிட்டுக் குறிப்பிடுகிறது.
கல்வெட்டுகளில் தமிழகம்: சோழர், பாண்டியர், சத்தியபுத்திரர், கேரளபுத்திரர்
தமிழ் வாசகர்களுக்கு மிக முக்கியமான செய்தி இது. அசோகரின் இரண்டாம் பாறைக் கல்வெட்டு, தன் பேரரசுக்கு வெளியே உள்ள அண்டை நாடுகளாகச் "சோடர், பாண்டியர், சத்தியபுத்திரர், கேரளபுத்திரர்" ஆகியோரையும், தாம்ரபர்ணியையும் (இலங்கை), கிரேக்க மன்னன் அந்தியோகஸின் நாட்டையும் பட்டியலிடுகிறது. அந்த நாடுகளிலும் மனிதர்களுக்கும் விலங்குகளுக்கும் மருத்துவ வசதி செய்ததாகவும், மூலிகைகளை வரவழைத்து வளர்த்ததாகவும் அவர் சொல்கிறார். 13-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டு, "தெற்கே சோழர், பாண்டியர் நாடுகளிலும் தாம்ரபர்ணி வரையிலும்" தம்ம வெற்றி கிட்டியதாகக் கூறுகிறது.
இதன் பொருள் தெளிவு: சோழரும் பாண்டியரும் கேரளபுத்திரர் எனப்படும் சேரரும், அதாவது நாம் முன்பு பார்த்த மூவேந்தர்களும், அசோகர் காலத்திலேயே தனி அரசுகளாக அறியப்பட்டிருந்தனர்; தமிழகம் ஒருபோதும் மௌரிய ஆட்சியின் கீழ் இருக்கவில்லை. அசோகரின் தென்கோடிக் கல்வெட்டுகள், கர்நாடகத்தின் சித்ரதுர்கா மாவட்டத்தில் உள்ள பிரம்மகிரி, சித்தாபுரா, ஜடிங்க-ராமேஸ்வரம் ஆகியவை. "சத்தியபுத்திரர்" யார் என்பது நீண்ட காலம் புதிராக இருந்தது. 1981-இல் விழுப்புரம் மாவட்டம் ஜம்பையில் கண்டெடுக்கப்பட்ட "ஸதியபுதோ அதியந் நெடுமாந் அஞ்சி ஈத்த பாளி" என்ற தமிழ்-பிராமிக் கல்வெட்டு, அவர்களைத் தகடூரை (தருமபுரி) ஆண்ட அதியமான் மரபினருடன் இணைக்கிறது. இந்த அடையாளத்தைப் பெரும்பாலான அறிஞர்கள் ஏற்கின்றனர்; சிலர் இன்னும் கேள்வி எழுப்புகின்றனர்.
11-ஆம் பகுதியில் பார்த்த, தெற்கு நோக்கி வந்த "மோரியர்" பற்றிய சங்கப் பாடல்கள், மௌரியப் படைகள் தமிழக எல்லை வரை வந்திருக்கலாம் என்று காட்டுகின்றன; ஆனால் அவை அசோகர் காலத்தவையா என்பது தெரியாது. பின்னாளில், கி.பி. 7-ஆம் நூற்றாண்டில் சீனப் பயணி யுவான் சுவாங், காஞ்சிபுரத்தில் அசோகர் கட்டியதாகச் சொல்லப்பட்ட ஸ்தூபியைக் கண்டதாக எழுதுகிறார்; இது மரபுச் செய்தி மட்டுமே.
மூன்றாம் பௌத்தப் பேரவையும் இலங்கைப் பயணமும்
பாலி மரபின்படி, அசோகர் காலத்தில் மொக்கலிபுத்த தீசர் பாடலிபுத்திரத்தில் மூன்றாம் பௌத்தப் பேரவையைக் கூட்டி, பல திசைகளுக்கும் தூதுக்குழுக்களை அனுப்பினார். அசோகரின் மகன் மகிந்தரும் மகள் சங்கமித்திரையும் இலங்கைக்குச் சென்று பௌத்தத்தைப் பரப்பினர் என்றும், சங்கமித்திரை அனுராதபுரத்தில் போதி மரக் கிளையை நட்டார் என்றும் மகாவம்சம் சொல்கிறது. (புத்தரின் போதனைகளை 8-ஆம் பகுதியில் பார்த்தோம்.) ஆனால் அசோகரின் கல்வெட்டுகள் பேரவையையோ மகிந்தரையோ குறிப்பிடவில்லை; எனவே இவை மரபுச் செய்திகளே. சங்கத்தைப் பிளவுபடுத்தும் துறவிகளை எச்சரிக்கும் அவரது "பிளவுக் கல்வெட்டு" மட்டும், சங்கத்தின் ஒற்றுமையில் அவர் அக்கறை கொண்டிருந்ததைக் காட்டுகிறது.
மரபுக் கதைகளும் சான்றுகளும்
அசோகாவதானம், "சண்டாசோகன்" (கொடிய அசோகன்) கட்டிய "அசோக நரகம்" என்ற சித்திரவதைக் கூடத்தையும், ஓர் இளம் துறவியின் அமைதியால் அவன் மனம் மாறியதையும், 84,000 ஸ்தூபிகள் கட்டியதையும் விவரிக்கிறது. இந்நூல்கள் பல நூற்றாண்டுகள் பின் துறவிகளால் எழுதப்பட்டவை; வியப்பாக, அசோகரின் சொந்தக் கதையின் திருப்புமுனையான கலிங்கப் போரை அவை பெரிதாகப் பேசவே இல்லை. அதனால் வரலாற்றாசிரியர்கள் கல்வெட்டுகளுக்கே முன்னுரிமை தருகின்றனர்; அவையும் அரசப் பிரசாரமே என்பதை மறக்காமல்.
சிங்க முகப்பும் தர்மச் சக்கரமும்
புத்தர் முதல் போதனை செய்த சாரநாத்தில் உள்ள அசோகத் தூணின் உச்சியில், முதுகோடு முதுகாக நிற்கும் நான்கு சிங்கங்கள் உள்ளன. அதன் கீழ் உள்ள வட்டத்தில் யானை, காளை, குதிரை, சிங்கம் ஆகியவற்றுக்கு இடையே சக்கரங்கள் செதுக்கப்பட்டுள்ளன. 1950 ஜனவரி 26 அன்று இந்தியக் குடியரசு இந்தச் சிங்க முகப்பை தேசியச் சின்னமாக ஏற்றது; அதன் கீழ் "சத்யமேவ ஜயதே" (வாய்மையே வெல்லும்) என்ற வாசகம். 24 ஆரங்கள் கொண்ட தர்மச் சக்கரம் (அசோகச் சக்கரம்), 1947 ஜூலை 22 அன்று அரசியல் நிர்ணய சபை ஏற்ற தேசியக் கொடியின் நடுவில் இடம்பெற்றது.
அசோகருக்குப் பின்
சுமார் கி.மு. 232-இல் அசோகர் மறைந்தார். அதன்பின் பேரரசு விரைவில் பலவீனமடைந்தது. குணாளன், தசரதன், சம்பிரதி போன்ற வாரிசுகளின் பெயர்களும் வரிசையும் நூலுக்கு நூல் மாறுகின்றன. சுமார் கி.மு. 185-இல் கடைசி மௌரியன் பிருகத்ரதனை அவனது படைத்தலைவன் புஷ்யமித்ர சுங்கன் கொன்றான். அசோகரின் கொள்கைகளுக்கு எதிரான பிராமண எதிர்வினை, அவரது அகிம்சையால் படை பலவீனமடைந்தது போன்ற பழைய விளக்கங்கள் உண்டு; ஆனால் வலுவற்ற வாரிசுகள், மிகப் பெரிய பேரரசை ஒரே மையத்திலிருந்து ஆள்வதில் இருந்த சிரமம் ஆகியவற்றையே இன்றைய பெரும்பாலான அறிஞர்கள் முதன்மைக் காரணங்களாகக் காண்கின்றனர்.
முக்கியக் குறிப்புகள்
- சந்திரகுப்தரின் பேரன் அசோகர் சுமார் கி.மு. 268-இல் முடிசூட்டிக்கொண்டார்; "99 சகோதரர்கள்" கதை மரபுப் புனைவு.
- கலிங்கப் போரில் (சுமார் கி.மு. 261–260) ஒன்றரை லட்சம் பேர் நாடுகடத்தப்பட்டு ஒரு லட்சம் பேர் கொல்லப்பட்டதாக 13-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டில் அவரே வருந்துகிறார்.
- தம்மம்: தனிப்பட்ட பௌத்த நம்பிக்கையும், எல்லாச் சமயங்களும் ஏற்கும் அற நெறியும் கலந்தது.
- 1837-இல் பிரின்செப் பிராமியைப் படித்தார்; 1915 மஸ்கி கல்வெட்டு "பியதசி"யே அசோகர் என்று உறுதிப்படுத்தியது.
- 2-ஆம், 13-ஆம் பாறைக் கல்வெட்டுகள் சோழர், பாண்டியர், சத்தியபுத்திரர், கேரளபுத்திரரைப் பேரரசுக்கு வெளியே உள்ள அண்டை நாடுகளாகக் குறிப்பிடுகின்றன; தமிழகம் மௌரிய ஆட்சியில் இருந்ததில்லை.
அடுத்த பகுதி
13-ஆம் பகுதியில், மௌரியருக்குப் பின் கங்கைச் சமவெளியை ஆண்ட சுங்கர்கள், கண்வர்கள், இந்துகுஷ் மலைகளைக் கடந்து பஞ்சாபுக்குள் வந்த இந்தோ-கிரேக்க மன்னர்கள் பற்றிப் பார்ப்போம்.
ஆதாரங்கள் (Sources)
- Encyclopaedia Britannica, Ashoka; James Prinsep
- World History Encyclopedia, Ashoka the Great; Edicts of Ashoka
- Dhammika, S. (1993), The Edicts of King Asoka, Buddhist Publication Society
- Hultzsch, E. (1925), Inscriptions of Asoka, Corpus Inscriptionum Indicarum vol. 1
- Sircar, D. C. (1955–56), Gujarra Inscription of Asoka, Epigraphia Indica 31
- Falk, H. (2006), Asokan Sites and Artefacts, Philipp von Zabern
- Thapar, R. (1961; rev. 1997), Asoka and the Decline of the Mauryas, Oxford University Press
- Singh, U. (2008), A History of Ancient and Early Medieval India, Pearson
- Mahadevan, I. (2003), Early Tamil Epigraphy: From the Earliest Times to the Sixth Century A.D., Cre-A and Harvard University (ஜம்பை கல்வெட்டு)
- Strong, J. S. (1983), The Legend of King Asoka, Princeton University Press
- Geiger, W., trans. (1912), The Mahavamsa, Pali Text Society
முகப்புப் படம்: பீகாரின் வைசாலி (கொல்ஹுவா) பௌத்தத் தலத்தில் உள்ள செங்கல் ஸ்தூபியும், அசோகருடன் தொடர்புபடுத்தப்படும் சிங்க முகப்புக் கல் தூணும் (இந்தத் தூணில் கல்வெட்டு இல்லை). படம்: Rohit Sharma, விக்கிமீடியா காமன்ஸ் வழியாக, CC BY-SA 4.0 உரிமத்தின் கீழ்.
