இது, கற்காலம் முதல் 1947 சுதந்திரம் வரை இந்திய வரலாற்றைக் காலவரிசைப்படி சொல்லும் தமிழ் லைஃப்ஸ்டைல் தொடரின் 15-ஆம் பகுதி. முந்தைய பகுதி: பகுதி 14: குஷாணப் பேரரசும் கனிஷ்கரும்.
வடமேற்கிலும் கங்கைச் சமவெளியிலும் குஷாண அரசர்கள் ஆண்டுகொண்டிருந்த அதே காலத்தில், விந்திய மலைக்குத் தெற்கே உள்ள பெரும் பீடபூமியில் வேறொரு சக்தி வளர்ந்தது. அவர்கள்தான் சாதவாகனர்கள். தக்காணத்தில், அதாவது பழங்காலத்தில் தட்சிணாபதம் ("தெற்குப் பாதை") என்று அழைக்கப்பட்ட பகுதியில், முதன்முதலில் ஒரு பெரிய அரசைக் கட்டியெழுப்பிய வம்சம் இதுவே. கொங்கணக் கடற்கரை முதல் கிருஷ்ணா ஆற்றின் கழிமுகம் வரை இவர்களின் நாணயங்களும் கல்வெட்டுகளும் கிடைக்கின்றன.
ஆனால் இவர்களின் கதையைச் சொல்வது எளிதல்ல. எங்கிருந்து வந்தார்கள், எப்போது ஆட்சிக்கு வந்தார்கள் என்ற இரண்டு கேள்விகளிலுமே அறிஞர்களிடையே கருத்து வேறுபாடு உண்டு. அந்த விவாதங்களை மறைக்காமல், சான்றுகளோடு பார்ப்போம்.
சான்றுகள் எங்கிருந்து?
மூன்று வகைச் சான்றுகள் உள்ளன. முதலாவது புராணங்கள். பல நூற்றாண்டுகள் கழித்துத் தொகுக்கப்பட்ட இவை, கண்வர்களிடமிருந்து ஆட்சியைப் பிடித்த "ஆந்திர" வம்சத்தின் அரசர் பட்டியலைத் தருகின்றன. ஆனால் பட்டியல்கள் ஒன்றோடொன்று ஒத்துப்போவதில்லை: மத்ஸ்ய புராணம் சுமார் 30 அரசர்கள், ஏறக்குறைய 450 ஆண்டுகள் என்கிறது; மற்றவை குறைவாகச் சொல்கின்றன. இரண்டாவது, நாசிக், நானேகாட், கார்லே, கன்ஹேரி போன்ற பௌத்தக் குகைகளில் பிராமி எழுத்தில் பொறிக்கப்பட்ட பிராகிருதக் கல்வெட்டுகள். மூன்றாவது, ஈயம், செம்பு, பொட்டின் உலோகங்களில் அடிக்கப்பட்ட நாணயங்கள்.
"ஆந்திரர்கள்" யார்? தாயகம் பற்றிய விவாதம்
இந்த அரசர்கள் தங்களைச் "சாதவாகனர்" அல்லது "சாதகர்ணி" (பிராகிருதத்தில் சாதகணி) என்றே அழைத்துக்கொண்டனர். "ஆந்திரர்" என்ற சொல் அவர்களின் சொந்தக் கல்வெட்டுகளில் எங்கும் இல்லை; அது புராணங்கள் கொடுத்த பெயர். இவர்களின் தாயகம் பற்றி மூன்று கருத்துகள் உண்டு:
- ஆந்திரம்/தெலங்கானா: புராணப் பெயரை வைத்து ஈ. ஜே. ராப்சன் போன்றோர் கிழக்குத் தக்காணத்தைத் தாயகமாகக் கருதினர். தெலங்கானாவின் கோட்டிலிங்காலவில் கிடைத்த "சிரி சிமுக சாதவாகன" என்ற பெயருடைய நாணயங்கள் இதற்குச் சான்றாகக் காட்டப்படுகின்றன; ஆனால் அந்தச் சிமுகர்தான் வம்ச நிறுவனரா என்பதில் ஐயம் உண்டு.
- மேற்கு மகாராஷ்டிரம்: தொடக்ககாலக் கல்வெட்டுகள் அனைத்தும் நாசிக், நானேகாட் பகுதியிலேயே உள்ளன; பின்னாளைய தலைநகர் பிரதிஷ்டானம் (கோதாவரிக் கரையில் உள்ள இன்றைய பைதான்) மகாராஷ்டிரத்தில் உள்ளது. வம்சம் இறுதியில் ஆண்ட பகுதியை வைத்தே புராணங்கள் "ஆந்திரர்" என்று பெயரிட்டிருக்கலாம் என்பது வி. வி. மிராஷி போன்றோரின் கருத்து.
- கர்நாடகம்: பெல்லாரிப் பகுதியில் "சாதவாகனிஹார" என்ற மாவட்டப் பெயர் இருந்ததை வி. எஸ். சுக்தங்கர் சுட்டிக்காட்டினார். கனகனஹள்ளி (சன்னதி) ஸ்தூபியில் சாதவாகன அரசர்களின் பெயர் பொறித்த சிற்பப் பலகைகளும் கிடைத்துள்ளன.
சான்றுகள் குறைவு, கேள்வி இன்னும் திறந்தே உள்ளது என்பதே உபிந்தர் சிங், கார்லா சினோபோலி போன்ற அறிஞர்களின் நிலைப்பாடு.
எப்போது ஆண்டனர்?
புராணங்கள் சொல்லும் 450 ஆண்டுகளை அப்படியே ஏற்றால், இவர்களின் ஆட்சி அசோகருக்குச் சற்றுப் பின், கி.மு. 3-ஆம் நூற்றாண்டிலேயே தொடங்கியிருக்க வேண்டும். இதை "நீண்ட காலவரிசை" என்பர். ஆனால் தொடக்ககாலக் கல்வெட்டுகளின் எழுத்து வடிவம் மௌரியர் காலத்துக்குப் பிந்தையது என்பதால், பெரும்பாலான வரலாற்றாசிரியர்கள் இன்று கி.மு. முதல் நூற்றாண்டு (சிலர் கி.மு. 2-ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதி) என்ற "குறுகிய காலவரிசையை" ஏற்கின்றனர். பின்வந்த அரசர்களின் ஆட்சி ஆண்டுகளிலும் அறிஞர்களுக்கிடையே பத்தாண்டுகள் கணக்கில் வேறுபாடு உண்டு.
சிமுகர் முதல் சாதகர்ணி வரை
நானேகாட் குகையில் உள்ள அரச குடும்பப் பெயர்ப் பட்டியலில் முதலில் வருபவர் சிமுகர். கடைசிக் கண்வ அரசனை வீழ்த்தியவர் இவரே என்று புராணங்கள் சொல்கின்றன; 13-ஆம் பகுதியில் நாம் விட்டுவந்த கதையின் தொடர்ச்சி இது. அவரது சகோதரர் கன்ஹர் (கிருஷ்ணர்) பெயர் நாசிக்கின் 19-ஆம் குகைக் கல்வெட்டில் உள்ளது.
முதல் பெரிய அரசர் முதலாம் சாதகர்ணி. கொங்கணத் துறைமுகங்களிலிருந்து பீடபூமிக்கு ஏறும் வணிகக் கணவாயான நானேகாட்டில், அவரது விதவை அரசி நாகனிகா (நயனிகா) பொறித்த நீண்ட கல்வெட்டு உள்ளது. இரண்டு அசுவமேத யாகங்கள், ராஜசூயம் உள்ளிட்ட வேத வேள்விகளையும், புரோகிதர்களுக்குக் கொடுக்கப்பட்ட ஆயிரக்கணக்கான பசுக்கள், குதிரைகள், யானைகள், காசுகள் ஆகிய தட்சிணைகளையும் அது பட்டியலிடுகிறது. அதே குகையில் அரச குடும்பத்தினரின் உருவச் சிற்பங்கள் பெயர்களுடன் இருந்தன; இன்று பெயர்களும் சிதைந்த சுவடுகளும் மட்டுமே எஞ்சியுள்ளன.
மத்தியப் பிரதேசத்தின் புகழ்பெற்ற சாஞ்சி ஸ்தூபியின் தெற்கு வாயிலிலும் ஒரு சாதகர்ணியின் பெயர் உள்ளது: "ராஜன் சிரி சாதகர்ணியின் கைவினைஞர் தலைவரான" ஆனந்தர் அதன் மேல் உத்தரத்தைக் கொடையாக அளித்ததாக ஒரு சிறு கல்வெட்டு சொல்கிறது. சாதவாகனர் செல்வாக்கு விந்தியத்துக்கு வடக்கேயும் எட்டியிருந்ததை இது காட்டுகிறது.
இங்கே ஒரு தமிழ்த் தொடர்பும் உண்டு. கலிங்க அரசர் காரவேலர் உதயகிரியில் பொறித்த ஹாத்திகும்பா கல்வெட்டு, தனது இரண்டாம் ஆட்சியாண்டில் "சாதகம்னியைப் பொருட்படுத்தாமல்" மேற்கே படை அனுப்பியதாகக் கூறுகிறது. அதே கல்வெட்டு, அவர் 11-ஆம் ஆண்டில் 113 ஆண்டுகளாக நீடித்த "த்ரமிர (தமிழ்) நாடுகளின் கூட்டமைப்பை" உடைத்ததாகவும் சொல்கிறது. கல்வெட்டு பல இடங்களில் சிதைந்திருப்பதால், இந்தச் சாதகர்ணி யார், காரவேலரின் காலம் என்ன என்பதெல்லாம் விவாதத்துக்குரியவை.
நகபானரும் மேற்குச் சத்ரபர்களும்
கி.பி. முதல் நூற்றாண்டில் குஜராத், மாளவத்தை ஆண்ட சக இனத்தவரான மேற்குச் சத்ரபர்கள் வடதக்காணத்துக்குள் நுழைந்தனர். க்ஷகராத வம்சத்து நகபானர் நாசிக், ஜுன்னார், புனே பகுதிகளைக் கைப்பற்றினார். அவரது மருமகன் உஷவதாதர் நாசிக்கிலும் கார்லேயிலும் பௌத்தத் துறவிகளுக்கும் பிராமணர்களுக்கும் கொடுத்த கொடைகளைக் கல்வெட்டுகளில் பதிவு செய்தார். நாசிக் அருகே கோவர்த்தனத்தில் நெசவாளர் சங்கங்களிடம் (சிரேணி) 3,000 காசுகளை வைப்பு வைத்து, அதன் வட்டியில் துறவிகளுக்கு ஆடை வழங்க ஏற்பாடு செய்ததும் அவற்றில் ஒன்று; அன்றைய வணிகக் குழுக்கள் வங்கி போலச் செயல்பட்டதற்கு இது ஒரு சான்று.
கௌதமிபுத்திர சாதகர்ணி
வம்சத்தை மீண்டும் உயர்த்தியவர் கௌதமிபுத்திர சாதகர்ணி; சாதவாகனர்களில் மிகச் சிறந்தவர் என்று பொதுவாகக் கருதப்படுபவர். பிரிட்டானிகா அவரது ஆட்சியை கி.பி. சுமார் 106–130 என்கிறது; ஷைலேந்திர பண்டாரே, ஆண்ட்ரூ ஒலெட் போன்ற சமீபத்திய அறிஞர்கள் கி.பி. சுமார் 60–85 என முன்தள்ளுகின்றனர்.
அவரது வெற்றிக்கு நேரடிச் சான்று உண்டு. நாசிக் அருகே ஜோகல்தெம்பியில் 1906-இல் நகபானரின் 13,000-க்கும் மேற்பட்ட வெள்ளி நாணயங்கள் கொண்ட புதையல் கிடைத்தது; அவற்றில் ஏறக்குறைய மூன்றில் இரண்டு பங்கு நாணயங்களின் மேல் கௌதமிபுத்திரரின் பெயர் மீண்டும் அச்சிடப்பட்டிருந்தது.
நாசிக் 3-ஆம் குகையில், அவரது தாய் கௌதமி பாலஸ்ரீ பொறிக்கச் செய்த புகழ்மாலைக் கல்வெட்டு (பிரசஸ்தி) அவரை "சகர், யவனர், பஹ்லவர்களை அழித்தவர்", "க்ஷகராத குலத்தை வேரறுத்தவர்", "சாதவாகன குலத்தின் பெருமையை மீட்டவர்" என்று போற்றுகிறது; அவரது குதிரைகள் "மூன்று கடல்களின் நீரைப் பருகின" என்றும் சொல்கிறது. அரசர்களைத் தாயின் பெயரால் (கௌதமிபுத்திரர், வாசிஷ்டிபுத்திரர்) அழைக்கும் இந்த வழக்கத்துக்குப் பொருள் என்ன என்பதும் விவாதமே: தாய்வழி மரபின் எச்சம் என்று சிலரும், பல அரசியரின் மகன்களை வேறுபடுத்தும் வழி என்று சிலரும் கருதுகின்றனர்.
புலுமாவி, ருத்ரதாமன், யஜ்ஞஸ்ரீ
அவரது மகன் வாசிஷ்டிபுத்திர புலுமாவியை, கிரேக்கப் புவியியலாளர் தாலமி "பைத்தானாவில் ஆண்ட சிரோ பொலெமையோஸ்" என்று குறிப்பிடுகிறார். இவர் காலத்தில் சாதவாகன ஆட்சி கிழக்கே ஆந்திரக் கடற்கரை வரை பரவியது. சத்ரபர் தரப்பில் ருத்ரதாமன் தனது ஜூனாகட் கல்வெட்டில் (கி.பி. சுமார் 150), "தட்சிணாபதத் தலைவன் சாதகர்ணியை" இருமுறை வென்றும், "நெருங்கிய உறவு" காரணமாக அழிக்கவில்லை என்கிறார். கன்ஹேரிக் கல்வெட்டு ஒன்று, ஒரு சாதவாகன அரசியை மகாசத்ரபர் ருத்ரரின் மகள் என்கிறது. இரண்டாம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் யஜ்ஞஸ்ரீ சாதகர்ணி இழந்த பகுதிகளில் பலவற்றை மீட்டார்.
துறைமுகங்கள், கப்பல் நாணயங்கள், தமிழகத் தொடர்பு
கி.பி. முதல் நூற்றாண்டு கிரேக்க வணிகக் கையேடான எரித்ரேயக் கடலின் பெரிப்ளஸ், பரிகாசா (பருச்) துறைமுகத்துக்குத் தெற்கே இருபது நாள் பயணத்தில் உள்ள பைத்தானாவையும், அதற்குக் கிழக்கே உள்ள தகராவையும் (இன்றைய தேர்) பெரும் சந்தைகளாகக் குறிப்பிடுகிறது; அங்கிருந்து மணிக்கற்களும் பருத்தித் துணிகளும் வண்டிகளில் பருச் சென்றன. கொங்கணத்தின் கல்லியேனா (இன்றைய கல்யாண்) "மூத்த சாரகனஸ் காலத்தில்" (இவர் ஒரு சாதகர்ணியாக இருக்கலாம்) முறையான சந்தையாக இருந்தது; பின்னர் அங்கு வந்த கிரேக்கக் கப்பல்கள் காவலுடன் பருச்சுக்குத் திருப்பி அனுப்பப்பட்டன என்றும் அது சொல்கிறது. சத்ரபர்-சாதவாகனர் போட்டியின் எதிரொலியாக இதை அறிஞர்கள் பார்க்கின்றனர். புலுமாவி, யஜ்ஞஸ்ரீ ஆகியோரின் சில ஈய நாணயங்களில் இரட்டைப் பாய்மரக் கப்பல் உருவம் உள்ளது; இவை பெரும்பாலும் ஆந்திர, சோழமண்டலக் கடற்கரைப் பகுதிகளில் கிடைத்துள்ளன. இதே காலத்தில் முசிறி, அரிக்கமேடு போன்ற தமிழகத் துறைமுகங்களும் ரோமுடன் வணிகம் செய்தன; அதைப் பற்றி நமது யவன வணிகம் கட்டுரையில் விரிவாகப் பார்த்தோம்.
தமிழ் வாசகர்களுக்கு மிகச் சுவையான சான்று, சாதவாகனர்களின் இருமொழி வெள்ளி நாணயங்கள். வாசிஷ்டிபுத்திர புலுமாவி போன்றோரின் நாணயங்களில் ஒரு பக்கம் பிராகிருதத்திலும், மறுபக்கம் ஒரு திராவிட மொழியிலும் பெயர் பொறிக்கப்பட்டுள்ளது. மறுபக்க வாசகம் "அரசனகு வாசிட்டி மகனகு திரு புலுமாவிகு" என்று வாசிக்கப்படுகிறது. அதன் எழுத்துகள் தமிழ்-பிராமி எழுத்துகளை நினைவூட்டுகின்றன. இது பழந்தமிழா, தொடக்ககாலத் தெலுங்கா என்பதில் அறிஞர்கள் ஒருமித்த முடிவுக்கு வரவில்லை; ஆனால் தக்காண அரசவை தென்னக மொழி பேசும் மக்களையும் கணக்கில் கொண்டது என்பதை இவை காட்டுகின்றன.
இலக்கியத் தொடர்பும் உண்டு. சிலப்பதிகாரத்தில், சேரன் செங்குட்டுவன் இமயம் நோக்கிச் சென்றபோது கங்கையைக் கடக்க உதவியவர்களாக "நூற்றுவர் கன்னர்" குறிப்பிடப்படுகின்றனர். "நூறு கர்ணர்கள்" என்ற பொருள் "சத-கர்ணி" என்பதன் மொழிபெயர்ப்பு போல இருப்பதால், கமில் சுவெலபில் போன்ற அறிஞர்கள் இவர்களைச் சாதவாகனர்களுடன் இணைக்கின்றனர். காப்பியம் பிற்காலத்தது, கதை புனைவு கலந்தது என்பதால் இதை வரலாற்று உண்மையாக அல்ல, நினைவின் சுவடாகவே பார்க்க வேண்டும்.
குகைகளும் ஸ்தூபிகளும்
இந்த வணிக வளம் கல்லில் பதிந்தது. மேற்குத் தொடர்ச்சி மலையின் வணிகப் பாதைகளில் வணிகர்கள், சங்கங்கள், அதிகாரிகள், அரசியர் ஆகியோர் பௌத்த விகாரைகளையும் சைத்தியக் கூடங்களையும் குடைவித்தனர். பாஜா மிகப் பழமையானவற்றில் ஒன்று. கார்லேயின் மாபெரும் சைத்தியம் (சுமார் கி.பி. முதல் நூற்றாண்டு) இவ்வகைக் கூடங்களில் மிகப் பெரியது: குதிரைலாட வடிவச் சாளரமும், முன்னால் சிங்கங்கள் தாங்கும் தூணும் கொண்டது. அதன் தூண்களில் சிலவற்றை "யவனர்கள்" கொடையாக அளித்ததாகக் கல்வெட்டுகள் கூறுகின்றன. நாசிக் பாண்டவ்லேனி, மும்பை அருகே உள்ள கன்ஹேரி ஆகியவையும் இக்காலத்தவை. அஜந்தாவின் தொடக்ககாலக் குகைகளான 9, 10-ஆம் குகைகளும் இக்காலத்தைச் சேர்ந்தவை; 10-ஆம் குகையில் உள்ள ஆறு தந்த யானை (சத்தந்த ஜாதகம்) ஓவியத்தின் சிதைந்த பகுதிகள் இந்தியாவின் மிகப் பழைய வரலாற்றுக்கால ஓவியங்களில் அடங்கும்.
கிழக்கே, கிருஷ்ணா நதிக்கரையில் தான்யகடகம் அருகே உள்ள அமராவதி ஸ்தூபியின் சுண்ணக்கல் சிற்பங்கள் உலகப் புகழ்பெற்றவை; அவற்றின் பெரிய தொகுப்பு ஒன்று இன்று சென்னை அரசு அருங்காட்சியகத்தில் உள்ளது. நெடுங்காலம் இது சாதவாகனர் படைப்பாகவே கருதப்பட்டது; ஆனால் "சாத" என்ற உள்ளூர் வம்சம் உள்ளிட்ட பலரின் ஆதரவில் பல நூற்றாண்டுகளில் வளர்ந்தது என்று அகிரா ஷிமாடா வாதிடுகிறார். அரசர்கள் வேத வேள்விகளைச் செய்தபோதும், பௌத்தத் துறவிகளுக்கு வரிவிலக்குடன் நிலக்கொடைகளும் அளித்தனர்; அரச அதிகாரிகள் அந்நிலத்தில் நுழையக் கூடாது என்ற நிபந்தனைகளுடன் கூடிய நாசிக் நிலக்கொடைகள் இந்தியாவின் தொடக்ககால நிலக்கொடைச் சான்றுகளில் அடங்கும்.
பிராகிருத அரசவை: ஹாலரின் காதா சப்தசதி
சாதவாகனக் கல்வெட்டுகளும் நாணயங்களும் ஏறக்குறைய அனைத்தும் பிராகிருதத்தில் உள்ளன. புராணப் பட்டியலில் 17-ஆவது அரசரான ஹாலர், மகாராஷ்டிரி பிராகிருதத்தில் எழுதப்பட்ட 700 சிறு காதல் கவிதைகளின் தொகுப்பான காதா சப்தசதியைத் (கா ஹா சத்தசயீ) தொகுத்தவர் என்பது மரபு. கிராம வாழ்க்கை, உழவு, பிரிவு, காதல் என்று விரியும் இதன் உலகம் சங்க அகப்பாடல்களோடு ஒப்பிடத்தக்கது என்று அமெரிக்கத் தமிழறிஞர் ஜார்ஜ் ஹார்ட் தனது The Poems of Ancient Tamil நூலில் விரிவாக வாதிட்டார்; தக்காணமும் தமிழகமும் ஒரே கவிதை மரபைப் பகிர்ந்திருக்கலாம் என்பது அவரது கருத்து. இன்றுள்ள வடிவம் பிற்காலத்தில் விரிவாக்கப்பட்டது என்பதும் அறிஞர் கருத்து.
வீழ்ச்சியும் வாரிசுகளும்
யஜ்ஞஸ்ரீக்குப் பின் அரசு சுருங்கியது. கி.பி. 3-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்தில் அது பல பிராந்திய அரசுகளாகப் பிரிந்தது: கிருஷ்ணா பள்ளத்தாக்கில் நாகார்ஜுனகொண்டாவைத் தலைநகராகக் கொண்ட இக்ஷ்வாகுகள், நாசிக் பகுதியில் ஆபீரர்கள், கர்நாடகத்தின் பனவாசியில் சுடுகள்; தென்கிழக்கில் பின்னர் பல்லவர்கள்; விதர்ப்பத்தில் வாகாடகர்கள். தக்காணத்தின் "வரலாற்றுக் காலம்" உண்மையில் சாதவாகனர்களுடன்தான் தொடங்கியது என்பது பிரிட்டானிகாவின் மதிப்பீடு.
முக்கியக் குறிப்புகள்
- தக்காணத்தின் முதல் பெரிய வம்சம் சாதவாகனர்; "ஆந்திரர்" என்பது புராணங்கள் தந்த பெயர்.
- தாயகம் (ஆந்திரம், மகாராஷ்டிரம், கர்நாடகம்), தொடக்க காலம் (கி.மு. 3 அல்லது கி.மு. 1-ஆம் நூற்றாண்டு) இரண்டும் விவாதத்தில் உள்ளன.
- கௌதமிபுத்திர சாதகர்ணி நகபானரை வென்றதை ஜோகல்தெம்பி நாணயப் புதையலும் நாசிக் கல்வெட்டும் உறுதிப்படுத்துகின்றன.
- கப்பல் நாணயங்கள், இருமொழி நாணயங்கள், "நூற்றுவர் கன்னர்" ஆகியவை தமிழகத் தொடர்புக்கான சுவடுகள்.
- கார்லே, நாசிக், கன்ஹேரி, அமராவதி ஆகியவை இக்கால வணிக வளத்தின் கல் சாட்சிகள்.
அடுத்த பகுதி
16-ஆம் பகுதியில் நம் மண்ணுக்கே வருகிறோம்: சங்க காலம்: சேரர், சோழர், பாண்டியர். மூவேந்தர்களின் அரசுகள், புலவர்கள், துறைமுகங்கள் பற்றிய கதை.
ஆதாரங்கள் (Sources)
- Encyclopaedia Britannica, Satavahana dynasty
- Schoff, W. H. (1912), The Periplus of the Erythraean Sea (§§ 51–52), Silk Road Seattle, University of Washington
- Bhandare, S., "Ship-type Satavahana coins: an examination", Institute for Oriental Study, Thane
- Senart, E., "The Inscriptions in the Caves at Nasik", Epigraphia Indica 8 (1905–06)
- Mirashi, V. V. (1981), The History and Inscriptions of the Satavahanas and the Western Kshatrapas
- Sinopoli, C. M. (2001), "On the Edge of Empire: Form and Substance in the Satavahana Dynasty", in Empires, Cambridge University Press
- Shimada, A. (2013), Early Buddhist Architecture in Context: The Great Stupa at Amaravati, Brill
- Mahadevan, I. (2003), Early Tamil Epigraphy: From the Earliest Times to the Sixth Century A.D., Cre-A / Harvard University
- Zvelebil, K. (1992), Companion Studies to the History of Tamil Literature, Brill
- Hart, G. L. (1975), The Poems of Ancient Tamil: Their Milieu and Their Sanskrit Counterparts, University of California Press
- Ollett, A. (2017), Language of the Snakes, University of California Press
- Thapar, R. (2002), Early India: From the Origins to AD 1300; Singh, U. (2008), A History of Ancient and Early Medieval India
